สรุปย่อบทความ  
 


ทัศนคติเรื่องผู้นำชาวบ้านกับทัศนะอันขัดแย้งสองกระแส
กลับไปบทความ งานวิจัย
วารสารสังคมพัฒนา โดยคุณอภิชาต ทองอยู่

        ความแตกต่างของทัศนะอันขัดแย้งระหว่างแบบแผนในเรื่องผู้นำตามทัศนะของหมู่บ้านกับทัศนะของนักพัฒนา
น่าจะเป็นประเด็นสำคัญประการหนึ่งที่นำมาทบทวนอีกครั้งสำหรับ นักพัฒนา เพื่อย้อนมองการทำงานที่ผ่านมาว่า
สิ่งที่ตนทำอยู่นั้นได้เป็นจุดกระตุ้นศักยภาพเพื่อก่อให้เกิดความเข้มแข็งในการดำรงอยู่ของสังคมหมู่บ้าน
หรือได้ทำลายโครงสร้างดั้งเดิม ทิ้งแบบถอนรากถอนโคนเพื่อผลักดันให้หมู่บ้านก้าวเข้าสู่วิถีแบบใหม่ ซึ่งถูกจองจำ
ไว้อย่างสิ้นเชิงทุกกระบวนการ ทั้งนี้คงได้มีการขบคิดและค้นหาข้อเท็จจริงกันต่อไปในอนาคตอย่างระมัดระวัง
เพื่อทำให้ งานพัฒนาได้ดำเนินไปอย่างมีคุณภาพมากขึ้นในอนาคต ... รายละเอียด


 
 


ภูมิปัญญาชาวบ้านกับปัญญาตามแบบพุทธปรัชญา
กลับไปบทความ งานวิจัย
วารสารสังคมพัฒนา โดยคุณอภิชาต ทองอยู่
         ถ้ายอมรับว่าชาวบ้านคือผู้มีสติปัญญา รู้จักคิด และปรับเปลี่ยนตัวเองอย่างเป็นจริงในชีวิตจริงและท่ามกลางสังคม
สองแบบที่เป็นจริงในปัจจุบันก็จะพบว่าระบบคิดและวิธีคิดของตัวเองนั้นเป็นเพียง "ความต่าง" ที่สั่งสมขึ้นมาจาก
ประสบการณ์จริงของชีวิตและวิถีชีวิตที่ดำเนินมาอย่างมีความต่างกันระหว่างคนกลุ่มอื่นๆ กับชาวบ้าน ซึ่งการตัดสิน
ความถูกต้องเหมาะสมนั้น จำเป็นต้องมองจากภาวะแวดล้อมของแต่ละกลุ่มคนเป็นหลัก เมื่อถึงจุดนี้ปัญหาที่จะต้อง
ขบคิดก็คือ อะไรคือทัศนะของการพัฒนาตามแบบชาวบ้าน ซึ่งจะทำให้สามารถมองเห็นภูมิปัญญาของชาวบ้านอย่าง
ชัดเจนกว่าการคิดจากกรอบคิดของผู้ทำงานพัฒนาเอง ... รายละเอียด

 
 
การวิเคราะห์ปรากฏการณ์กับคุณค่าของปรากฏการณ์
กลับไปบทความ งานวิจัย
วารสารสังคมพัฒนา โดยคุณอภิชาต ทองอยู่
        การที่ชุมชนจะมีกิจกรรมร่วมกันนั้น มักจะเกิดมาจากการสั่งสมคุณค่าทางวัฒนธรรม ระบบความคิด ความเชื่อ
และสะท้อนออกมาเป็นภาพของปรากฏการณ์ เมื่อเป็นเช่นนี้เราจะเห็นภาพความต่างทันทีของคนสองกลุ่มก็คือ
ระหว่างนักพัฒนากับชาวบ้าน ด้วยเหตุนี้เราก็จะพบปัญหาในการวิเคราะห์อันดับแรก คือ ปัญหาของความต่าง
ในเรื่องวัฒนธรรมการดำเนินชีวิตที่สั่งสมมากับความคิดของคนแต่ละกลุ่ม ... รายละเอียด


 
 
แนวทางสู่สังคมพึ่งตนเอง
กลับไปบทความ งานวิจัย
วารสารสังคมพัฒนา โดยคุณอภิชาต ทองอยู่
        สังคมแบบพึ่งตนเองแบบหมู่บ้านสอดร้อยโยงใยกันขึ้นเป็นสังคมใหญ่ๆ ซึ่งแม้ว่าแต่ละหมู่บ้านในชนบทจะมีศักยภาพ
ในการพึ่งตนเองสูง แต่ก็มีความสัมพันธ์ระหว่างกันและกัน และกับสังคมภายนอกมาโดยตลอด มิได้เป็นสังคมที่ปิดตัวเอง
อยู่อย่างโดดเดี่ยว ดังนั้นโครงร่างของสังคมพึ่งตัวเองแบบหมู่บ้านที่ผ่านมา จึงเป็นสังคมที่มีลักษณะพึ่งพิงกันและกันด้วย
แต่วัฒนธรรมโดยหลักไม่ว่าจะเป็นด้านเศรษฐกิจการเมือง สังคม และอำนาจการตัดสินใจ มักจะเกิดขึ้นและดำเนินไปอย่าง
เป็นตัวของตัวเอง ... รายละเอียด


 
 
อีสานกับงานพัฒนา
กลับไปบทความ งานวิจัย

       ในช่วงปัจจุบันการคลี่คลายตัวเองของขบวนการงานพัฒนาเป็นไปในรูปที่สร้างสรรค์ มากขึ้น มีลักษณะที่ก้าวพ้นความ
ขัดแย้งทางด้านแนวคิด โดยเบนทิศทางของการสร้างงานมา อยู่ที่ ความรับผิดชอบต่อประชาชน เพราะนักพัฒนาส่วนใหญ่
เห็นพ้องต้องกันว่า ตนมิได้เป็น ผู้ทำงานทางทฤษฎีด้านเดียว แต่เป็นผู้ที่ต้องปฏิบัติงานกับหมู่บ้าน ซึ่งมีข้อเท็จจริง
คล้ายคลึงกันและเมื่อเผชิญปัญหาในทางปฏิบัติก็ไม่สามารถเลือกหยิบเอาทฤษฏีหรือแนวคิดใดแนวคิดหนึ่งขึ้นมาแก้ไขได้
อย่างเด็ดขาด

         ดังนั้น จึงมีความจำเป็นที่จะต้องร่วมมือกันอย่างจริงจัง และมีลักษณะที่ช่วยเหลือกัน การรวมตัวกันจึงมี unity ค่อนข้าง
มั่นคง มีการกำหนดเป้าหมายร่วมได้ชัดเจนว่าช่วงพัฒนาการยุคแรกๆและตระหนักถึงการปฏิบัติในพื้นที่ มากกว่าที่จะออกโรง
โต้แย้งทางความคิดเป็นหลักในเนื้อหาเชิงปฏิบัติ ได้มีการประสานความร่วมมือเพื่อการวิเคราะห์ชุมชนกับหมู่บ้านแต่ละแห่ง
และระดมสรรพกำลังจากผู้นำหมู่บ้านเข้าร่วมค้นหาสังคมจินตภาพร่วมกัน เพื่อที่จะเป็นเป้าหมายของการจัดกิจกรรมงาน
พัฒนาเพื่อให้ไปสู่เป้าหมายที่คาดหวังไว้ โดยปรับเปลี่ยนไปตามสภาพที่เป็นจริง

         ทั้งนี้การร่วมมือกันดังกล่าวทำให้งานพัฒนาในอิสานค่อนข้างเข้าสู่ยุค จัดขบวนการได้ระดับหนึ่ง เพื่อก้าวข้ามวิธีการทำงาน
แบบสะเปะสะปะไร้ทิศทางชนิดคิดงาน วันต่อวัน หรือทำงานในแบบกิจกรรมต่อกิจกรรม ไปเรื่อยๆ อย่างไร้จุดหมายที่แน่นอน
ดังนั้น วิธีการในการทำงานของแต่ละกลุ่ม จึงสามารถร่วมมือกันได้อย่างดีและค่อนข้างประสบผลในช่วงปัจจุบันโดยคาดหวังว่า
ทั้งขบวนการของงานพัฒนาโดยรวมจะสามารถรับใช้ประชาชนได้อย่าง จริงจังในอนาคตสืบไป ... รายละเอียด


 
 


จากคอนเสิร์ทถึงหมู่บ้าน
กลับไปบทความ งานวิจัย

          เมื่อถึงตรงนี่ผมก็เลยอยากสรุปเอาง่ายๆ 2 เรื่องด้วยกันจากผลพวงที่ได้ไปฟังคอนเสิร์ท ในวันนั้นก็คือ ดนตรีเป็นการแสดงออก
อย่างหนึ่งของเรามนุษย์แต่อย่างไรก็ดี แม่บทของดนตรีนั้นย่อมยิ่งใหญ่กว่าตัวของมันหลายเท่านัก ซึ่งมันก็คือธรรมชาตินั่นเอง
ผมนั่งฟังตั้งแต่เริ่มบรรเลง ด้วยเพลงแฟนเตเซียดีไมเนอร์ (Fantasia in Dminor) ของโมสาร์ทจนกระทั่งถึงบัดลาด หมายเลข 1
(Ballade No.1,O pus 23) ของโชแปง เมื่อมาถึงตรงนี้ก็อดภูมิใจเงียบๆ โดยลำพังไม่ได้ว่า ชีวิตนักพัฒนานี่น่ะโชคดีแท้ทีเดียวที่
พวกเขาได้สัมผัสอยู่กับแม่บทแห่งดนตรี ซึ่งเป็นพื้นฐาน การสื่อสารโดยผ่านเครื่องเล่าชนิดต่างๆ ของโลกทีเดียว

        สิ่งเหล่านี้แหละคือคุณค่าที่ชีวิตหมู่บ้าน ไม่เคยนำมันมาอวดอ้างกับใคร เพราะมันมีความสมบูรณ์อยู่โดยตัวของมันเองประการที่ 2 ก็คือ
พลังของวัฒนธรรมได้ซุกซ่อนอยู่อย่างเงียบๆ ในตัวของแต่ละคน เราจะมีโอกาสล่วงรู้ก็ต่อเมื่อมนุษย์นั้นได้แสดงอัจฉริยะภาพส่วนตัว
หรือความเป็นตัวตนออกมา สัมผัสกับโลก ซึ่งเป็นเครื่องย้ำเตือนได้อย่างดีว่า ศักยภาพทางวัฒนธรรมนั้น หากมนุษย์จะหยิบมันใช้เมื่อใด
มันจะเป็นพลังอันมากล้นพอที่จะหลอมละลายความดิบ ความกระด้างของมนุษย์ให้เหลวอ่อนลง ได้อย่างมีคุณภาพ และถึงแม้ว่าเขาจะไม่อยู่ ณ
ที่ใดเขาก็มิอาจที่จะปฏิเสธพลังที่ซุกซ่อนอยู่เงียบๆ ในตัวเขาได้ ซึ่งเช่นกันที่ตัวมันไม่เคยประกาศศักดิ์ศรี หรืออานุภาพของมันอย่างเพ้อฝัน
แต่มันเป็นสัจจะและความเป็นจริงที่ผนึกแน่นอยู่อย่างแนบนัยกับชีวิตของมนุษย์แต่ละเผ่าพันธุ์อย่างแข็งแกร่ง

         ที่จริงแล้วผมว่าจะไม่เขียนเกี่ยวกับเรื่องงานพัฒนาแล้วเชียว ทำไปทำมาความรู้สึกผูกพันบางส่วนกับงานของชีวิต มันจับมือผมให้
สะเปะสะปะล่องลอยไปกับมันจนได้ นี่แหละหนาถึงมีคนกระแนะกระแหนผมอยู่บ่อยๆ ว่าเป็นนักพัฒนาประเภทโรแมนติก เมื่อนึกถึงตรงนี้
ผมก็เลยอยากจะพูดอะไรโรแมนติกๆ สักสองสามประโยค ก็คือโรแมนติกที่มันมีความหมายและคุณค่าของตัว มันเองเชียวนะ
มันดีกว่าไอ้ความหยาบกระด้างตั้งมากมายก่ายกองและก็อยากทิ้งคำถามแบบ โรแมนติกไว้กับคนชอบกระแนะกระแหนทั้งหลายว่า
"โรแมนติกน่ะมันหนักกระบาลใครว๊ะ" ----อาจจะโรแมนติกมากๆ ไปหน่อยขอโทษทีนะเพ่! ... รายละเอียด

 
 
ฮีต-คลอง มรดกของหมู่บ้าน : คุณค่าและการทำลาย
กลับไปบทความ งานวิจัย
วารสารสังคมพัฒนา โดยคุณอภิชาต ทองอยู่

        ถ้าเราใช้ชีวิตอยู่กับผู้คนในหมู่บ้านทุกวันนี้จะพบว่า ยิ่งความเปลี่ยนแปลงทางสังคมและวัฒนธรรมโดยรวมในชาติเกิดขึ้นมากเพียงใด
วัฒนธรรมแบบหมู่บ้านของภูมิภาคอีสานก็แสดงตัวเด่นชัดขึ้นจนทำให้สามารถพบเห็นช่องว่างของความต่างที่เกิดขึ้นอย่างค่อนข้างชัดเจน
มรดกทางวัฒนธรรมที่น่าสนใจประการหนึ่งของหมู่บ้านคือ การยึดถือและเคารพกฎเกณฑ์ที่เรียกว่า "ฮีตสิบสองคลองสิบสี่" ... รายละเอียด


 
 

การวิเคราะห์ปรากฏการณ์กับคุณค่าของปรากฏการณ์กลับไปบทความ งานวิจัย
วารสารสังคมพัฒนา โดยคุณอภิชาต ทองอยู่

          การที่ชุมชนจะมีกิจกรรมร่วมกันนั้น มักจะเกิดมาจากการสั่งสมคุณค่าทางวัฒนธรรม ระบบความคิด ความเชื่อ
และสะท้อนออกมาเป็นภาพของปรากฏการณ์ เมื่อเป็นเช่นนี้เราจะเห็นภาพความต่างทันทีของคนสองกลุ่มก็คือ ระหว่าง
นักพัฒนากับชาวบ้าน ด้วยเหตุนี้เราก็จะพบปัญหาในการวิเคราะห์อันดับแรก คือ ปัญหาของความต่างในเรื่องวัฒนธรรม
การดำเนินชีวิตที่สั่งสมมากับความคิดของคนแต่ละกลุ่ม ... รายละเอียด

 

 
   
   
 
ศตวรรษแห่งการเปลี่ยนแปลงสถานการณ์สิ่งแวดล้อมไทย ใครได้-ใครเสีย?
กลับไปบทความ งานวิจัย
         การดำเนินนโยบายแผนพัฒนาเศรษฐกิจ เป็นผลทำให้เกิดการขยายตัวทางภาคอุตสาหกรรมมากขึ้น พร้อมๆ กับการเพิ่มปัญหา
สภาวะแวดล้อมที่เป็นพิษฝากไว้ให้กับธรรมชาติ ทั้งเรื่องแม่น้ำลำคลองที่มีคุณภาพต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน, สภาพป่าไม้รอบเส้นทาง
คมนาคมที่ถูกทำลายเกือบหมดสิ้น, แหล่งทรัพยากรทางทะเล ถือได้ว่าเป็นอีกหนึ่งที่สะท้อนความล้มเหลวในการจัดการทรัพยากร
ธรรมชาติอย่างยั่งยืน ซึ่งเป็นผลของการเร่งรัดพัฒนาเศรษฐกิจอย่างไม่ลืมหูลืมตา ทำให้เกิดศึกแย่งชิงทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัด
การแก้ปัญหาจึงควรมีกระบวนการที่กระทำอย่างต่อเนื่องควบคู่กันไปทั้งการจัดการทรัพยากรให้เหมาะสมต่อภาคเศรษฐกิจและ
การคำนึงถึงคุณภาพของสภาวะแวดล้อม เพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีของคนในสังคม ... รายละเอียด


 
 
วันสิ่งแวดล้อม…วันแห่งความทรงจำของผู้คนรอบเขาหลวง
กลับไปบทความ งานวิจัย
        บทเริ่มต้นของวันสิ่งแวดล้อมไทย อาจกล่าวได้ว่า เริ่มต้นจากอุทกภัยเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2531 ที่บ้านกระทูนและ
บ้านคีรีวงจังหวัดนครศรีธรรมราช เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับหมู่บ้านถือได้ว่าเป็นประสบการณ์ที่เลวร้ายที่ถูกกระทำโดยธรรมชาติ
เหตุการณ์ครั้งนั้นนอกจากจะทำให้ชาวบ้านรับรู้ถึงผลกระทบจากการทำลายทรัพยากรธรรมชาติมากยิ่งขึ้นแล้ว คนอื่นๆ ที่ได้รับรู้
เรื่องราวต่างก็ตระหนักถึงคุณค่าความสำคัญอย่างถ้วนหน้าเช่นกัน อันเสมือนเป็นจุดเริ่มต้นแห่งสำนึกสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นในหัวใจ
ของชาวไทยทุกคน ... รายละเอียด


 
 
พลังสร้างสรรค์ใหม่ วัฒนธรรมสีเขียว
กลับไปบทความ งานวิจัย
         ถ้อยคำอันมีความหมฃฃยลึกซึ้ง ประโยคหนึ่งว่า"ระบบนิเวศที่สมดุลคือเสถียรภาพของระบบเศรษฐกิจ" เป็นถ้อยคำความชวนตริตรอง
ชวนมองทิศทางการพัฒนาสังคมเศรษฐกิจที่ผ่านมาและที่ควรจะเป็นไปในอนาคต ภาวะวิกฤตการณ์ของสังคมเศรษฐกิจไทยที่รุนแรงในปัจจุบัน
ทำให้ผู้คนจำนวนมากเริ่มมองหาทิศทางใหม่ที่มีความหมายและคุณค่าต่อ "ชีวิตที่ดี" บนพื้นฐานของสังคมที่มีความยั่งยืนและสภาพแวดล้อม
ทางธรรมชาติที่งดงาม แม้กระนั้นเราย่อมปฏิเสธมิได้ว่า ชีวิตทางเศรษฐกิจมีส่วนอย่างสำคัญยิ่งต่อการเลือกใช้ชีวิตของปัจเจกบุคคล และกำหนด
ความเป็นไปของสังคม ... รายละเอียด


 
 
โฉมหน้าการเมืองศตวรรษที่ 21 การเมืองสีเขียว
กลับไปบทความ งานวิจัย
        ในทัศนะของพาหุกุนา การแก้ไขวิกฤตการณ์ชีวิตและการพัฒนามีหนทางเดียวเท่านั้น คือ เราต้องกลับคืนสู่รากเดิม
ของวัฒนธรรมตะวันออก โดยเน้นการฟื้นฟูธรรมชาติ คำตอบอยู่ที่ ประโยคที่ว่า "นิเวศวิทยา คือ เศรษฐกิจที่ยั่งยืน"
ซึ่งหมายความว่า เราจะต้องนำธรรมชาติ กลับคืนมาสู่ระบบเศรษฐกิจ โดยการสร้างความยั่งยืนทางนิเวศ และสนอง
ความต้องการพื้นฐานของมวลชนผู้ยากไร้ บนพื้นฐานของหลักการ "อหิงสธรรม" ... รายละเอียด


 
 
สิ่งแวดล้อมในสหัสวรรษหน้า : กระแสไทย กระแสโลก
กลับไปบทความ งานวิจัย
        นักวิเคราะห์ทางด้านนวัตกรรมมองว่าความสามารถของอุตสาหกรรมในการตอบสนองต่อการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อม
เป็นเครื่องชี้ที่สำคัญว่าอุตสาหกรรมนั้นๆ จะมีความสามารถในการแข่งขันระดับโลกได้หรือไม่ ถ้าใครต้องการประสบความสำเร็จ
เขาจะต้องนำเอาแนวคิดหลักที่สำคัญ มาผสมผสานกันในระบบการผลิต นั่นคือต้องมีการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม แก้ไขปัญหามลพิษ
เพิ่มประสิทธิภาพในการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและพลังงาน โดยเอาหลักการ "นวัตกรรม" มาเชื่อมโยงกับ "การแข่งขัน"
การวางมาตรฐานเข้มงวดทางสิ่งแวดล้อมยิ่งจะช่วยให้มีการค้นคิดวิธีการผลิตที่เป็นผลดีต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น ... รายละเอียด


 
 
โลกสิ่งแวดล้อมปี 2000
กลับไปบทความ งานวิจัย
        ว่ากันว่าเพียง 100 ปีที่ผ่านมา โลกพลิกโฉมหน้าในทุกๆ ด้าน สังคมถูกแบ่งแยกอย่างเห็นได้ชัด เกิดความแตกต่างในระดับของ
ความยากจน ความร่ำรวย แบ่งสังคมเมือง สังคมชนบทชัดเจน การเคลื่อนย้ายชุมชนหนึ่งไปสู่อีกชุมชนหนึ่งเป็นไปอย่างรวดเร็ว ป่าไม้
แหล่งอุดมด้วยธรรมชาติหลากหลายถูกบุกรุกทำลายไปทั่วโลก ด้วยวัตถุประสงค์เพียงอย่างเดียว คือสนองความต้องการของมนุษย์
ต้องการที่ดินเพื่อทำไร่นา เกษตรกรรม หรือแปรสภาพเป็นอาคารบ้านเรือนรองรับกับชุมชนใหม่ๆ ในช่วงปลายศตวรรษที่ 20
พวกเราทุกคนต่างได้เห็นว่าสังคมโลกซับซ้อนเป็นอย่างยิ่ง

          ความซับซ้อนทั้งในตัวบุคคลซึ่งไม่สามารถแบ่งแยกออกระหว่างความต้องการทางวัตถุนิยม และความสุขทางจิตใจความซับซ้อน
ในเชิงปฏิสัมพันธ์ระหว่างครอบครัว ชุมชน สังคม เศรษฐกิจ การเมือง และสภาพแวดล้อม ... รายละเอียด


 
 
สิ่งแวดล้อมและปัญหาการค้าระหว่างประเทศ
กลับไปบทความ งานวิจัย
ดร.ปรีชา เปี่ยมพงศ์สานต์ จากหนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 6 ก.พ.-พ.ค. 43

      ปัญหาสิ่งแวดล้อมกับการค้าระหว่างประเทศเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับผลประโยชน์และค่านิยมของคนหลายกลุ่ม การแก้ปัญหาเรื่อง
ดังกล่าวในแต่ละประเทศจะต้องมีการวางนโยบายที่เหมาะสม เพื่อการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมและแรงงาน ซึ่งถ้าไม่มีสิ่งนี้แล้ว
การค้าไม่ว่าจะเป็นแบบไหนก็ตามย่อมทำลายความสุข สมบูรณ์ของประชาชนในประเทศที่กำลังพัฒนาอย่างแน่นอน ... รายละเอียด

 
 
การประชุมอังค์ถัดและสิ่งแวดล้อม
กลับไปบทความ งานวิจัย
รศ.ดร.กิตติ ลิ่มสกุล ผู้อำนวยการโครงการพัฒนาศาสตร์ด้านแบบจำลองและการพยากรณ์เศรษฐกิจ คณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
จากหนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 6 ก.พ.-พ.ค. 43 คอลัมภ์ รายงานจากปก

       ภาพรวมของการประชุมอังค์ถัด และประเด็นสำคัญที่ไม่ได้มีการพูดถึงในการประชุมครั้งนี้ ที่ส่งผลกระทบต่อการประชุมปฏิญญาณกรุงเทพฯ คือ
การหารือและการมีส่วนร่วมอย่างมีพลวัตของประชาคมโลก (Bangkok Declaration Global Dialoque and Dynamic Engagement)
รวมถึงได้ทำการเสนอแนะแนวความคิดเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าวว่าควรจัดให้ชุมชนเป็นฐานของการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรธรรมชาติ
ซึ่งสิทธิในทรัพยากรที่ชัดเจนจะนำไปสู่การมีส่วนร่วมของชุมชนในการแก้ปัญหาต่างๆ ในการทำมาหากินและการจัดการสิ่งแวดล้อม ... รายละเอียด

 
 
อังค์ถัด 10 กับมิติใหม่ของการพัฒนา
กลับไปบทความ งานวิจัย
ไพรัตน์ พงศ์พานิชย์ จากหนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 6 ก.พ.-พ.ค.43

       มิติด้านประชาสังคม ซึ่งเป็นสิ่งใหม่ที่เกิดขึ้นจากการประชุมในครั้งนี้ โดยมีตัวแทนองค์กรพัฒนาเอกชนหลายแห่งได้มีโอกาส
เข้าร่วมเพื่อแสดงทัศนะในเวทีการประชุมระหว่างประเทศ ซึ่งเป็นผลให้มีความหลากหลายของแนวคิดและมีมิติที่กว้างขวางมากยิ่งขึ้น
นอกจากนี้ยังได้กล่าวถึงปัญหาของอำนาจที่ให้ปฏิบัติตามแนวทางที่อังค์ถัดประกาศออกมา ซึ่งทั้งหมดต้องอาศัยความร่วมมือ
ร่วมใจกันเพื่อสร้างพลังในการผลักดันให้เกิดสภาพตามแนวความคิดร่วมของมวลสมาชิก ... รายละเอียด

 
 
บันทึกบทเรียนภูมิปัญญาจากหมู่บ้าน มหาวิทยาลัยหมู่บ้าน
กลับไปบทความ งานวิจัย
ดร.เสรี พงศ์พิศ คอลัมภ์บทความพิเศษ
จากหนังสือมติชนสุดสัปดาห์ ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 9 กันยายน 2537

"คนทำงานพัฒนาชนบท ไม่เคยมีครู ต้องเรียนรู้เอง หาครูเอง ครูของพวกเขาคือชาวบ้าน มหาวิทยาลัยของพวกเขาคือหมู่บ้าน"
เป็นแนวคิดของคนทำงานพัฒนาชนบทแห่งบ้านกระพี้และโสกน้ำขาว จังหวัดขอนแก่น ที่มีต่อกลุ่มคนที่ได้เข้าไปให้ความช่วยเหลือ
หรือที่เรียกว่า "หมู่บ้าน"
ที่ไม่เฉพาะแต่ชาวบ้านเท่านั้นที่ได้ประโยชน์ นักพัฒนาเองก็ได้เรียนรู้หลายสิ่งที่เกิดจากภูมิปัญญา
ของหมู่บ้านเช่นเดียวกัน ... รายละเอียด

 
 
เมืองน่าอยู่
กลับไปบทความ งานวิจัย
ปรีดิ์ บุรณศิริ อาจารย์ประจำคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
จากหนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 7 พ.ค.-ก.ค. 44

        กระทรวงสาธารณสุขถือเป็นหน่วยงานราชการแรกของไทยที่มีบทบาทในเรื่องเมืองน่าอยู่ ต่อมารัฐบาลได้มอบหมายให้สำนักงาน
คณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เป็นผู้ประสานงานหน่วยงานทั้งหลายที่ทำเรื่องเมืองน่าอยู่และชุมชนน่าอยู่
โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อยก ระดับคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน ไม่ว่าจะเป็นชุมชนในเมืองหรือชุมชนในชนบท ให้สามารถ
อาศัยอยู่ได้อย่างเท่าเทียมกัน มีความสะดวกสบาย สะอาดถูกสุขลักษณะ ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินอย่างเกื้อกูลกันกับ
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ตลอดจนมีศิลปวัฒนธรรมที่ดีงาม ซึ่งภายในบทความนี้จะชี้ให้เห็นถึงองค์ประกอบสำคัญที่บ่งบอก
ถึงความเป็นเมืองน่าอยู่ รวมถึงแนวคิดของการจัดโครงสร้างที่อยู่บนแนวทางความยั่งยืนและเป็นรูปธรรมที่ชัดเจนมากยิ่งขึ้น ... รายละเอียด

 
 
ข่าวสิ่งแวดล้อม
กลับไปบทความ งานวิจัย
หนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 7 พ.ค.-ก.ค.44

        ผู้แทนจาก 122 ประเทศทั่วโลกได้ทำอนุสัญญาข้อตกลงร่วมกันในการห้ามใช้สารเคมีก่อมลพิษพีโอพีทั้ง 12 ชนิด
(POPs) ณ เมืองโจฮันเนสเบิร์ก ประเทศแอฟริกาใต้ เมื่อวันที่ 10 ธันวาคม 2543 ที่ผ่านมา ... รายละเอียด

 
 
ประสิทธิภาพเชิงนิเวศเศรษฐกิจ
กลับไปบทความ งานวิจัย
หนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 7 พ.ค.-ก.ค. 44 ผู้เขียนคือ ดร.ไชยยศ บุญญากิจ/พีรพร พละพลีวัลย์

      การนำหลักการของนิเวศเศรษฐกิจมาใช้จะทำให้เรามีทางออกมากขึ้นในการใช้ทรัพยากรให้เกิดความเป็นธรรม
ลดผลกระทบกับสิ่งแวดล้อม และสังคม ประกอบกับการสร้างตัวชี้วัดเชิงนิเวศเศรษฐกิจที่เหมาะสม ที่จะเป็นตัวคอย
บอกว่าการผลิตที่เกิดจากการใช้ทรัพยากรนั้น ได้สร้างผลกระทบต่อระบบนิเวศและสิ่งแวดล้อมมากน้อยเพียงไร
ซึ่งจะเป็นหนทางให้เกิดการจัดสรรในการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างจำกัดให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อสังคมโดยรวม ... รายละเอียด

 
 


ญี่ปุ่น : ปัญหาเรื่องสิ่งแวดล้อมเกษตรกรรมของประเทศอุตสาหกรรม
กลับไปบทความ งานวิจัย
หนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 6 เดือนกุมภาพันธ์-พฤษภาคม 2543 คอลัมภ์บันทึกเดินทาง

          กระบวนการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมเกษตรกรรมในสังคมอุตสาหกรรมไม่ได้มุ่งสู่การปรับปรุงสภาพแวดล้อมด้วยวัตถุเทคนิค
หรือใช้เทคโนโลยีเป็นตัวขับเคลื่อน แต่การ แก้ไขปัญหาได้มุ่งเน้นประสานเทคนิควิธีการเข้ากับจิตสำนึกของผู้คนที่เกี่ยวข้อง
ทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภค ... รายละเอียด

 
 


ทะเลระยอง ทุนธรรมชาติที่กำลังถูกพายุเศรษฐกิจทำลาย
กลับไปบทความ งานวิจัย
หนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 4 เดือนมิถุนายน-กันยายน 2542 คอลัมภ์บันทึกเดินทาง

       ทะเลที่เห็นวันนี้ ไม่ได้ถูกใช้เป็นทรัพยากรเพื่อการบริโภคหรือเพื่อการท่องเที่ยวแต่อย่างเดียวอีก ต่อไปแล้ว ทะเลได้ถูกใช้เป็นที่ระบาย
ของเสีย เพื่อให้ระบบธรรมชาติฟื้นฟูหมุนเวียนกลับไปให้มนุษย์ใช้ประโยชน์ได้ต่อไปอีก ... รายละเอียด

 
 


ผลกระทบและปัญหาความขัดแย้งในการใช้ทรัพยากรที่ดินของชาติ
กลับไปบทความ งานวิจัย
กรณีการเพาะเลี้ยงกุ้งกุลาดำในเขตพื้นที่น้ำจืด

ดร.วัฒนชัย พงษ์นาค คอลัมภ์ สกู๊ปพิเศษ จากหนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 4 มิ.ย.-ก.ย. 42

       การเพาะเลี้ยงกุ้งกุลาดำในเขตพื้นที่น้ำจืด ส่งผลกระทบต่อคุณภาพของทรัพยากรดินและน้ำที่ใช้เพื่อการกสิกรรมในเขต
ที่ราบลุ่มภาคกลาง และพื้นที่น้ำจืดทั่วประเทศ ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว การที่คณะรัฐมนตรีมีมติระงับการเพาะเลี้ยงจึงเป็น
สิ่งที่ถูกต้องเพื่อให้เป็นไปตามกฎเกณฑ์ และนโยบายในการพัฒนาทางเศรษฐกิจและสังคม ตลอดจนการใช้ทรัพยากรดิน
น้ำและทรัพยากรธรรมชาติอื่นๆ ของประเทศแนวทางการแก้ไขปัญหาและผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการใช้ทรัพยากรดินและน้ำร่วมกัน
จำเป็นที่รัฐจะต้องกำหนดแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจน และมีกฎหมายรองรับเพื่อลดปัญหาการใช้ทรัพยากรดินและน้ำที่ไม่เหมาะสม
และเสี่ยงต่อความเสียหายที่จะเกิดความเสื่อมโทรมของทรัพยากรดินและน้ำ ซึ่งถือเป็นทรัพยากรพื้นฐานที่มีความสำคัญต่อการ
พัฒนาประเทศและความกินดีอยู่ดีของประชากรในชาติ จำเป็นจะต้องมีการศึกษาและวางแผนการใช้ที่ดินของประเทศ
และนำมาปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรมจริงจัง เพื่อมิให้เกิดปัญหาความขัดแย้งจากการใช้ที่ดินดังเช่นกรณีที่เกิดขึ้นจากการขยายพื้นที่
เพาะเลี้ยงกุ้งกุลาดำในเขตพื้นที่น้ำจืด ... รายละเอียด

 
 


บทเรียนจากดานู้บถึงแม่น้ำลำห้วยในเมืองไทย
กลับไปบทความ งานวิจัย

      แม่น้ำดานู้บนับเป็นบทเรียนที่สำคัญในการปลุกจิตสำนึกด้านสิ่งแวดล้อม ได้แสดงให้เห็นถึงผลที่ตามมามากมายเมื่อปล่อย
ให้เกิดมลภาวะและความเสื่อมโทรมต่อสายน้ำ เราจะปล่อยให้สภาพที่เลวร้ายเยี่ยงนี้เกิดขึ้นอีกกับแม่น้ำลำห้วยในบ้านของ
เราขึ้นครั้งแล้วครั้งเล่าอีกหรือ? ... รายละเอียด

 
 


ธุรกิจเอกชน เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน
กลับไปบทความ งานวิจัย
ปรีชา เปี่ยมพงศ์สานต์ คอลัมน์บทวิเคราะห์ประจำฉบับ จากหนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 7 พ.ค.-ก.ค. 44

        ความสำเร็จอยู่ที่การเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์

        ปัญหามลภาวะเป็นปัญหาที่เกิดจากระบบอุตสาหกรรมทั้งระบบ ไม่ใช่เกิดจากโรงงานแห่งหนึ่งแห่งใดแต่ผู้เดียว
การผลิตและการใช้สสาร/พลังงานของระบบทั้งระบบได้ร่วมกันสร้างมลภาวะขึ้นมา ดังนั้นจึงเป็นไปไม่ได้ที่จะให้โรงงาน
บางโรง บริษัทบางบริษัทแก้ไขปัญหามลภาวะอย่างเดียวดาย ในที่นี้เราต้องการการตอบสนองของธุรกิจเอกชนทั้งหมด ที่จะต้อง
พร้อมใจกันและร่วมมือกันลงทุนเพื่อปรับปรุงคุณภาพสิ่งแวดล้อม อันจะนำไปสู่การยกระดับของสุขภาพอนามัยชุมชนอย่าง
กว้างขวาง รวมทั้ง "สุขภาพ" ของระบบนิเวศด้วย

         นั่นหมายความว่า ภาคธุรกิจเอกชนจะต้องดำเนินการเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมธรรมชาติ และความสัมพันธ์
(ระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติ) อย่างเร่งด่วน ถ้าปราศจากสิ่งนี้แล้ว การปรับระบบธุรกิจและการจัดการให้มี "สีเขียว" ก็ไม่อาจเกิดขึ้นได้
เพื่อรับการท้าทายของการเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 ซึ่งจะเป็น "ศตวรรษแห่งนิเวศวิทยา"ภาคธุรกิจเอกชนจะต้องมีแนวทาง
ที่กระตุ้นให้ บรรษัทต่าง ๆ ดำเนินโครงการจัดระบบการศึกษาสิ่งแวดล้อม ให้แก่บุคลากรทุกระดับทุกสาขาและทุกฝ่าย เพื่อสร้าง
ความเข้าใจร่วมกันเกี่ยวกับแนวคิด ค่านิยม และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับ ระบบการจัดการทางสิ่งแวดล้อม ... รายละเอียด

 
 


รัฐธรรมนูญเขียว : สิ่งแวดล้อมเป็นของใคร
กลับไปบทความ งานวิจัย
อ.แก้วสรร อติโพธิ จากหนังสือเส้นทางสีเขียว ฉบับที่ 2 พ.ค.-ส.ค. 41

     รัฐธรรมนูญใหม่ได้จัดวางมาตรการปฏิรูปต่าง ๆ ไว้หลายเรื่องด้วยกัน และหนึ่งในหลายเรื่องนั้นก็ตังนับว่าการปฏิรูปโครงสร้างการ
จัดการคุณภาพสิ่แวดล้อมเป็นเรื่องที่ผ่านการวิเคราะห์วิจารณ์มาอย่างหนักในกระบวนการร่างรัฐธรรมนูญแล้วเป็นชุดของมาตรการ
ที่ปฏิรูปลึกลงไปถึงแนวความคิดเลยทีเดียวแนวความคิดและเนื้อหาของมาตรการเหล่านี้จะเป็นเช่นใด ยังผลฉาบทา "สีเขียว"
ให้แก่รัฐธรรมนูญนี้ไว้อย่างไรบ้างก็เป็นรายงานที่ต้องการหน้ากระดาษอยู่ไม่น้อย เฉพาะในครั้งนี้ก็จะขอแบ่งรายงานเป็น 3 ส่วน
และ 3 ฉบับด้วยกันคือ

รัฐธรรมนูญเขียว (1) สิ่งแวดล้อมเป็นของใคร?
รัฐธรรมนูญเขียว (2) สิทธิของประชาชนในสิ่งแวดล้อม
รัฐธรรมนูญเขียว (3) หน้าที่ของประชาชนต่อสิ่งแวดล้อม
... รายละเอียด

 
 
วิปริตอุณหภูมิโลก แผ่นดินแห้ง-น้ำแข็งละลาย
กลับไปบทความ งานวิจัย

       ปัจจุบันเป็นที่ประจักษ์เด่นชัดกันแล้วว่ากิจกรรมต่างๆ ของมนุษย์ได้มีส่วนทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสภาพอากาศของโลกทั้งในปัจจุบันและอาจจะมีผลต่อเนื่องถึงอนาคต การเปลี่ยนแปลง
ดังกล่าวคงจะเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่พ้น ตราบใดที่ยังมีการเผาไหม้ในรูปของเชื้อเพลิงต่างๆ อย่างมากมาย เช่น น้ำมัน ก๊าซธรรมชาติ
ถ่านหิน และอื่นๆ ซึ่งเป็นการเพิ่มปริมาณมากขึ้นของก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ในชั้นบรรยากาศ ผลที่ตามมาคือการเร่งให้โลก
เราอุ่นขึ้นอย่างผิดธรรมชาติและจะส่งผลให้น้ำแข็งเกิดการละลายอย่างมากมาย ทำให้อุณหภูมิโดยเฉลี่ยและระดับน้ำทะเลสูงขึ้นเร็ว
กว่าธรรมชาติที่เคยมีมากว่านับล้านปี ... รายละเอียด