ชมรมประมงเรือเล็กจังหวัดระยอง

            นับแต่แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 5 เป็นต้นมา เศรษฐกิจของไทยได้ขยายตัวเติบโต
ขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในเขตการพัฒนาอุตสาหกรรมภาคตะวันออก (eastern sea board)
และเขตการพัฒนาการท่องเที่ยวแถบจังหวัดชายทะเล ทั้งในภาคใต้และภาคตะวันออก
       
     การเติบโตทางเศรษฐกิจดังกล่าวได้ส่งผลกระทบต่อชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คนในชุมชนชายฝั่งอย่าง
ไร้ระเบียบ แม้คนในชุมชนฯ จะพยายามปรับตัวให้วิถีชีวิตไปกันได้กับกระแสความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น
หรือแม้กระทั่งความพยายามของรัฐฯ ที่จะพัฒนาระบบบริหารจัดการเพื่อให้เกิดผลดีต่อสังคมของชุมชน
ชายฝั่งทะเลก็ตาม

              ปัญหาของชุมชนชายฝั่งทุกวันนี้ เป็นปัญหาที่ก่อตัวขึ้นและสั่งสมอย่างไร้ระเบียบส่อเค้ารุนแรงที่จะทำให้ชุมชนชายฝั่ง
โดยรวมล่มสลายลงอย่างสิ้นเชิงในอนาคตอันใกล้ปัญหาต่างๆ ได้ปรากฎขึ้นทั้งอย่างเป็นรูปธรรมที่ชัดเจน ไม่ว่าจะเป็นมลภาวะ ความเสื่อมโทรมของภูมิทัศน์ การขูด-รีด ทำลายทรัพยากรทางทะเลที่มากเกินเหตุ การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพอย่างต่อเนื่อง
หรือปัญหาที่เป็นนามธรรมในด้านความรู้ความเข้าใจ ความสำนึกต่อสภาวะแวดล้อมของผู้คน อันเป็นมูลเหตุนำไปสู่ความขัดแย้ง
ของกลุ่มคนในสังคมและชุมชนตลอดมาท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม ที่รวดเร็ว

              ขณะที่ปัจจุบันยังไม่มีแนวทางหรือแบบแผนที่ดีในการจัดการ/บริหารในลักษณะองค์รวม (Holistic) ที่เชื่อมโยงสัมพันธ์กันระหว่าง
คน ชุมชน และสิ่งแวดล้อม การปฏิบัติการเพื่อนำไปสู่การแก้ไขปัญหาเหล่านี้ จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือสมานฉันท์จากภาครัฐฯ เอกชน (ทั้งกลุ่มผู้ประกอบการและองค์กรพัฒนาสังคม) และองค์กรประชาชนในชุมชนที่จะเข้าร่วมมือกันศึกษาวิเคราะห์ปัญหา วางแผนแก้ไขปัญหา และปฏิบัติการร่วมกัน เพื่อสร้างกระบวนการพัฒนาแบบยั่งยืน อันจะก่อให้เกิดผลดีต่อ คน ชุมชน และสิ่งแวดล้อมทั้งในด้านการอนุรักษ์และ
พัฒนาสิ่งแวดล้อมชายฝั่ง และจะได้ร่วมกันสร้างแบบแผนระเบียบวิธีการบริหารจัดการที่สอดคล้องเกื้อหนุนต่อสภาพข้อเท็จจริงของชุมชนโดยรวม

 

          ชมรมจึงเกิดขึ้นจากการทำงานร่วมกันระหว่างมูลนิธิสวัสดี
กับชุมชนประมงเรือเล็กภายใต้โครงการปฏิบัติการสิ่งแวดล้อมชายฝั่ง
โดยทางมูลนิธิฯ ร่วมกับผู้นำชุมชนได้ทำการศึกษาสำรวจไปตาม
กลุ่มชุมชนประมงเรือเล็กจากเกาะเสม็ดถึงช่องแสมสาร เมื่อวันที่
14 พฤศจิกายน 254
1 พบว่ามีสมาชิกเรืออยู่ 25 กลุ่ม รวม 687 ลำ
         

 

                    จากนั้นก็มีการนัดหมายพบปะหารือกันถึงสภาพความเป็นอยู่ และวิเคราะห์สถานะการด้านสิ่งแวดล้อมเศรษฐกิจ และสังคม
ในปัจจุบันร่วมกันจากการพบปะพูดคุยได้เกิดข้อเสนอจากชาวประมงเรือเล็ก (ซึ่งเป็นคนพื้นถิ่นที่แท้จริงที่สืบทอดอาชีพนี้จากบรรพบุรุษ)
ตรงกันหลายๆ กลุ่มว่าเราน่าจะจัดการประชุมเพื่อระดมความคิดกันจริงๆ จังๆ สักครั้ง ทางมูลนิธิสวัสดี จึงได้จัดประชุมชาวประมงเรือเล็ก
ขึ้นมา 4 ครั้ง ระหว่างเดือนธันวาคม 2541 - เมษายน 2542

    
               ผลจากการประชุมพบว่า สภาพท้องทะเล โดยเฉพาะบริเวณเขตอนุรักษ์ชายฝั่ง ระยะห่างจากฝั่ง 3,000 เมตร ช่วงจากเกาะเสม็ด - ช่องแสมสาร มีความเสื่อมโทรมมาก สภาพท้องทะเลหากไม่ทำการฟื้นฟูอย่าง เร่งด่วน จะไม่สามารถฟื้นตัวเองได้โดยธรรมชาติที่เคยเป็นอีกแล้ว ขณะเดียวกันสภาพความ เป็นอยู่ของประมงเรือเล็กพื้นบ้านก็ตกอยู่ในสภาพที่กำลังจะช่วยเหลือตัวเองไม่ได้อีกแล้วเหมือนกับทะเล รากฐานของปัญหาก็ลึกมากกว่าที่ใครคนใดคนหนึ่งจะเข้ามาแก้ไขได้


              ซึ่งทางออกที่เหลืออยู่คือ จะต้องร่วมมือกันทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องเข้ามาร่วมมือกันอย่างจริงจัง โดยมีปฏิบัติการฟื้นฟูสภาพท้องทะเล
และความเป็นอยู่ของประมงเรือเล็กชายฝั่งไปพร้อมๆ กัน เมื่อวันที่ 10 เมษายน 2542 ได้จัดให้มีการประชุมครั้งที่ 4 ขึ้น ที่ อบต.บ้านฉาง จ.ระยอง ได้มีข้อเรียกร้องจากประมงชายฝั่งทั้งอ่าว ให้มีการก่อตั้งชมรมประมงเรือเล็กจังหวัดระยอง ขึ้นมาเพื่อเป็นศูนย์กลางประสานความ
ร่วมไม้ร่วมมือในการดำเนินภารกิจฟื้นฟูทะเล และชีวิตความเป็นอยู่ของประมงเรือเล็ก ซึ่งเป็นคนพื้นถิ่นที่จะต้องสืบทอดภารกิจและถ่ายช่วงไปสู่ ลูกหลานในอนาคตได้อย่างยืนยาว จึงได้กำหนดวันเปิดตัวชมรมประมงเรือเล็กจังหวัดระยอง ขึ้นมาอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 15 พฤษภาคม 2542 ณ วัดในไร่ต.เพ อ.เมือง จ.ระยอง โดยมีจุดมุ่งหมายเพื่อการอนุรักษ์ฟื้นฟูสภาพแวดล้อมชายฝั่งให้กลับมาอุดมสมบูรณ์และเพื่อให้ชุมชนท้องถิ่น
ได้มีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจเรื่องการจัดการทรัพยากรชายฝั่งตามสิทธิอันพึงมี รวมทั้ง เพื่อให้มีระบบเศรษฐกิจชุมชนอย่างเหมาะสม


              นอกเหนือจากนี้ ยังเพื่อเสนอข้อมูลและทางออกให้มีการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นกับชาวประมงเรือเล็กบนพื้นฐานของความถูกต้อง
เป็นธรรมกับทุกฝ่ายและด้วยสันติวิธี

เป้าหมายของชมรมฯ

  • ต้องดำเนินการทุกวิธีทางในการฟื้นฟูระบบนิเวศชายฝั่งทะเลทั้งระบบ ตั้งแต่ คลองและป่าชายเลน พืชพื้นถิ่น ชายหาด ที่อยู่อาศัย สัตว์น้ำวัยอ่อนในแนวอนุรักษ์
  • ส่งเสริมการเฝ้าระวังรักษาแหล่งที่อยู่อาศัยสัตว์น้ำในแนวเขตอนุรักษ์ ตลอด 25 จุด ทั่วอ่าว ทั้งปัจจัยภายใน คือ การใช้เครื่องมือผิดวิธี เช่น ยาเบื่อ และระเบิด ฯลฯ และปัจจัยภายนอก จากเรืออวนลากที่เข้ามาลากทำลาย และน้ำเสีย น้ำร้อนที่เกิดมาจากโรงงานอุตสาหกรรมทั้งเล็กและใหญ่ รวมถึงน้ำเสียที่ออกมาจากแหล่งที่อยู่อาศัยที่ไม่ได้ผ่านการบำบัดก่อนปล่อยลงคลองและไหลลงทะเลในที่สุด
  • ชมรมฯ จะสนับสนุนการพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ของสมาชิกทั้งในเรื่องการมีที่อยู่อาศัยที่ถาวร การใช้เครื่องมือประมงที่มีมาตรฐานดีขึ้น การสร้างคลังเงินเพื่อช่วยเหลือกันเองภายในกลุ่มและระหว่างกลุ่ม การสร้างงานต่อเนื่องจากผลผลิตทะเลให้กับสมาชิกในครอบครัวประมง