บน | ล่าง
     ภูมิศาสตร์น่ารู้ ... ป่าชายเลน
 

ภาพแสดงป่าชายเลนบริเวณปากแม่น้ำ
          ป่าชายเลน...ถือเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่นับได้ว่ามีความสำคัญต่อสิ่งมีชีวิต
เป็นทั้งแหล่งหลบภัยของสัตว์น้ำวัยอ่อน เป็นกำแพงกั้นคลื่นลมตามธรรมชาติและมี
บทบาทที่สำคัญอย่างยิ่งต่อระบบนิเวศน์ของโลก แต่ปัจจุบันทรัพยากรเหล่านี้กำลังถูกรุกราน…

         จากการที่ผู้เขียนได้มีโอกาสเดินทางไปดูงานเกี่ยวกับประมงพื้นบ้านทางภาคใต้
ที่จังหวัดปัตตานีและจังหวัดระนอง เมื่อกลางเดือนมกราคมที่ผ่านมา ได้พบเห็น
สิ่งหนึ่งที่น่าสนใจมาก ก็คือ ป่าชายเลนทั้งนี้ป่าชายเลนของทั้งสองจังหวัดยังคงมี
ความอุดมสมบูรณ์อยู่มาก โดยเฉพาะที่จังหวัดระนองได้มีการค้นพบต้นโกงกาง
ที่มีขนาดเส้นรอบวงประมาณ 2 เมตร อายุประมาณ 200 ปี จึงนับได้ว่าที่นี่มีการดูแล
และจัดการป่าชายเลนเป็นอย่างดี อย่างไรก็ตามเนื่องจากผลผลิตและพื้นที่ของ
ป่าชายเลนมีความสำคัญทางเศรษฐกิจ จึงส่งผลให้มีการบุกรุกทำลายป่าชายเลน
ลงอย่างมากมายจากอดีตที่ผ่านมา

               ความหมายของป่าชายเลนในปี ค.ศ.1962 ศาสตราจารย์ L.V.Du ให้ความหมาย "ป่าชายเลน " หรือ " mangrove forest "
อย่างกว้างขวางไว้ 2 ประการ คือ ประการแรกหมายถึง สังคมพืชที่ประกอบด้วยพันธุ์ไม้หลายชนิดหลายตระกูล และเป็นพวกที่มีใบเขียวตลอดปี
( evergreen species ) ซึ่งมีลักษณะทางสรีรวิทยาและความต้องการสิ่งแวดล้อมที่คล้ายกัน และประการที่สอง หมายถึง กลุ่มของสังคมพืช
ที่ขึ้นอยู่บริเวณปากอ่าว ชายฝั่งทะเลบริเวณเขตร้อน ( tropical region ) ซึ่งส่วนใหญ่จะประกอบด้วยพันธุ์ไม้สกุลโกงกางเป็นไม้สำคัญและ
มีไม้ตระกูลอื่นปะปนอยู่บ้างป่าชนิดนี้ได้มีการค้นพบมาตั้งแต่สมัยโคลัมบัส (Columbus) ซึ่งเป็นนักเดินเรือที่มีชื่อเสียงของโลกและเป็นผู้ค้นพบ
โลกใหม่หรือทวีปอเมริกาในปัจจุบัน พบป่าชายเลนขณะแล่นเรืออยู่แถวอ่าว บาตาบาโน (Gulf of Batabano) ซึ่งอยู่ทางชายฝั่งตะวันตก
ของเกาะคิวบาเมื่อปี ค.ศ. 1494 ป่าชายเลนจะพบทั่วไปตามพื้นที่ชายฝั่งทะเล บริเวณปากน้ำ อ่าว ทะเลสาบ และเกาะซึ่งเป็นบริเวณที่น้ำทะเลท่วม
ถึงของประเทศในเขตโซนร้อน (Tropical region) ส่วนบริเวณเขตเหนือหรือใต้โซนร้อน (sub-tropical region) จะพบป่าชายเลน
อยู่บ้างเป็นส่วนน้อยเนื่องจากสภาวะภูมิอากาศไม่เหมาะสมนัก ป่าชายเลนที่มีความอุดมสมบูรณ์ประกอบด้วยพันธุ์ไม้หลายชนิดมักจะพบในกลุ่ม
ประเทศเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยเฉพาะในประเทศอินโดนีเซีย มาเลเซีย พม่า และไทยเป็นต้น

ภาพแสดงการกระจายของป่าชายเลนของโลก

          สำหรับในประเทศไทย เราจะพบป่าชายเลน ตามชายฝั่งทางด้านอ่าวไทย บริเวณที่เป็นป่าเลนน้ำเค็ม เช่น จังหวัดสมุทรปราการ สมุทรสาคร สมุทรสงคราม เพชรบุรี ชลบุรี ระยอง จันทบุรี ตราด และพบเป็นแห่งๆทางชายฝั่งทะเลตั้งแต่ประจวบคีรีขันธ์ไปจนจดนราธิวาส ทางมหาสมุทร
อินเดียจะพบมากกว่าทางอ่าวไทย พบตั้งแต่จังหวัดระนองถึงจังหวัดสตูลป่าชายเลนนั้นมีความสำคัญอย่างมากมายนักนอกจากจะเป็นกำแพง
กั้นคลื่นลม ป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง และเป็นแหล่งเพาะพันธุ์และอนุบาลสัตว์น้ำวัยอ่อนเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์อื่นๆเช่น ลิงแสม นกกินปลา เป็นต้นประโยชน์พื้นที่ป่าชายเลนยังมีความเหมาะสมในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งอีกด้วย

           สาเหตุที่ทำให้มีการบุกรุกพื้นที่ป่าชายเลนมากขึ้นในทุกพื้นที่ของโลกมีอยู่หลายประการด้วยกัน เช่น การอนุญาตให้มีการทำสัมปทานในพื้นที่ การทำนากุ้ง การขยายตัวของชุมชนเมือง ล้วนแต่ก่อให้เกิดความเสื่อมโทรมแก่พื้นที่ป่าชายเลนทั้งสิ้นจากความเสื่อมโทรมของพื้นที่ป่าชายเลนนี้ ทำให้ทรัพยากรสัตว์น้ำลดลงด้วยเนื่องจากระบบนิเวศน์ถูกทำลาย ความเหมาะสมที่จะเป็นที่หลบภัยและแหล่งอาหารก็หมดไป

ภาพแสดงการพื้นฟูป่าชายเลน

          ปัจจุบันจากข้อมูลกรมป่าไม้ระบุว่า จะยกเลิกการสัมปทานป่าชายเลน โดยได้ยืนยันตามมติคณะรัฐมนตรี ว่าจะเลิกการสัมปทานป่าชายเลน การยกเลิกจะตรวจสอบเงื่อนไข หากผู้ได้รับสัมปทานรายใด ผิดเงื่อนไขจะถูกยกเลิกตามอำนาจของกรมป่าไม้ และรายใดทำถูกเงื่อนไข
จะให้ทำต่อไปจนหมดเวลาสัมปทานในปี พ.ศ.2543 จากนั้นจะไม่มีการให้สัมปทานป่าชายเลนอีก โดยจะตั้งหน่วยงานขึ้นมาดูแล จากการสำรวจ
ป่าชายเลนทั่วประเทศพบว่ามีพื้นที่ประมาณ 2.4 ล้านไร่ ขณะนี้เหลือประมาณ 1 ล้านไร่ ถูกบุกรุกเพื่อทำนากุ้ง 400,000 ไร่ ที่เหลือเป็นการบุกรุก โดยประชาชนและสถานที่ราชการเราจึงได้แต่หวังว่าจากการที่ทุกฝ่ายเห็นความสำคัญของป่าชายเลนแล้ว เราจะได้พื้นที่ป่าชายเลนที่อุดมสมบูรณ์ และมีความสำคัญต่อระบบนิเวศน์กลับคืนมาเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์น้ำ เป็นแหล่งผลิตอาหารเลี้ยงชาวโลกต่อไป

 


บนล่าง